www.ultragebelik.com

Ultrasonun bebeğime zararı var mı?

Dünyada ultrasonografinin gebelik döneminde ilk kullanımının üzerinden 50 yıldan fazla süre geçmiş durumdadır ve bu konuda binlerce çalışma yapılmıştır. Röntgen ışınlarında (X ışınları) iyonize edici özellikler bulunmasına karşın ultrasonografi, kelime anlamından da anlaşılabileceği gibi "ses ötesi", yani insan kulağının duyamayacağı seslerin dokuya gönderilip geri alınması prensibine göre çalışır.
Bugünkü bilgilerimizle gebelikte gerekli durumlarda uygulanan ultrasonografinin fetüs ve doğacak birey için "zararlı" olabileceği yönünde yeterli bilimsel bir kanıt olmadığını söyleyebiliriz.

Bebeğimin kromozomal bir düzensizliği (zeka özürlü) olup olmadığını anne karnında tespit edebilir miyiz?

Ultrasonografi veya kan testleri ile %100 oranında anne karnındaki bebeğe ait zeka özrünü (kromozom anomalisini) söylemek mümkün değildir. Tarama testi olarak yapılan (ikili, üçlü, dörtlü) testler zeka özürü yönünden riskli olabilecek bebekleri işaret eder. Bununla birlikte risk artışı olan bebeklerin zeka özrünün olup olmadığının anlaşılması için yine tanı koydurcu bir müdahaleye (CVS, Amniyosentez) gerek olacaktır.

Ultrason eğer bebeğin zeka özürünü göstermiyor ise neden ultrasonografiye gidiyorum?

Ultrasonografi ile anne karnındaki bebekte var olabilecek yapısal sakatlıklar teşhis edilir. Bununla birlikte kromozomal düzensizlik ve zeka özrü ile seyreden hastalıklara ait gebeliğin belli dönemlerinde ultrasonografik bazı belirteçler var olabilecektir. İleri düzey ultrasonografi değerlendirmesi ile bu ayrıntıları yakalamak mümkün olabilecektir. Unutulmaması gereken bir nokta ultrasonografinin %100 kromozomal düzensizliği ekarte etmeyeceğidir.

İleri düzey ultrasonografi ile ne gibi yapısal sakatlıklar tespit olunabilir?

Normal şartlar altında yüz gebeliğin yaklaşık ikisinde (%2) bebekte anomali (sakatlık) vardır. Bu oran, tek yumurta ikizleri ve akraba evliliğinde iki katına (%4) çıkmakta olup, tüp bebek yöntemi ile hamile kalmış bebeklerde ise sakatlık görülme oranı %3'tür. Tecrübeli ellerde gerçekleştirilecek bu ultrasonografi ile fetüste var olabilecek şu sakatlıklar anne karnında tespit edilebilir;

1. kafa ve kafa içi (beyin) problemleri (örn: beyinin parçalarında eksiklik, kafada su toplama vs.)
2. yüz ve yüze ait sakatlıklar (örn: göz lensinin olmaması, dudak ve damak yarıkları vs.)
3. omurga üzerinde yer alabilecek sakatlıklar (örn: belde açıklık, kemiklerde eğrilik veya eksiklik vs.)
4. göğüs ve karın boşluğuna ait sakatlıklar (örn: iç fıtık, akciğer ve karaciğer problemleri, mide-bağırsaklara ait problemler, böbrek ve idrar kesesine ait problemler vs.).
5. el ve ayaklardaki kemik sayıları ve şekil bozukluğu (kol ve ayak kemiklerinde eksiklik, ayakta içe ve dışa dönüklük vs.)
6. bebeğin içinde bulunduğu suya ve plasentaya (eş) ait problemler (suyun azalması veya artması, plasentanın anormal yerleşimi vs.)
7. Kalp sakatlıkları en sık görülen doğumsal sakatlıklar olup, detaylı incelenmesi 21-22. gebelik haftasında fetal ekokardiyografi ile yapılır.

Anne karnında sakatlıkları teşhis etmenin amacı nedir?

Anne karnında bebekte var olabilecek sakatlıkların tipine göre bazen sakatlığın yanında bebekte zeka özrü de olabileceğidir. Dolayısı ile ailenin bebeğin sadece tedavi edilebilir bir sakatlığının olmasının yanında doğacak bebekte zeka ile ilgili bir problemin olup olmadığının bilinmesi önemlidir.

Bebeğimde sakatlık var ise ne yapmalıyım?

Bebekte var olabilecek bazı sakatlıklar kromozomal düzensizlik ve/veya zeka özrü ile beraber olabilirler. Bundan dolayı tespit edilen haftaya göre doğum öncesi bebeğe genetik tanı (CVS, Amniyosentez, Kordosentez) yapılmalıdır.

Bebeğimde var olabilecek kromozomal düzensizliği tespit için hangi müdahaleyi tercih etmeliyim?

Bunun için bebeğin haftasının tayini önem arz etmektedir. Eğer gebeliğin 11-13. haftaları arasında bebeğinizde tespit edilmiş bir sakatlık var ise, artmış bir ense kalınlığı (>3mm) tespit edilmişse veya ikili testiniz riskli çıkmışsa CVS (bebeğin eşinden parça alma) uygulanabilir.
Eğer bebeğe ait yapısal sakatlık veya üçlü testinizde risk artışı saptanmış ise ve de gebeliğin 16-20. haftaları arasında iseniz Amniyosentez (bebeğin bulunduğu ortamdan su alma) işleminin yapılması uygundur.
Gebelik haftanız 20 haftanın üzerinde ve de bebekte problem var ise bebeğe ait kromozomal düzensizlikleri saptamak için en uygun uygulama Kordosentez (bebeğin kordonundan kan alma) olacaktır.

Bebekte kromozomal düzensizlikleri tespit etmek için yapılan bu müdahalelerin bir riski var mıdır ve en iyisi hangisidir?

Tecrübeli ellerde gerçekleştiği takdirde CVS,Amniyosentez ve Kordosentez de gebeliğe ait düşük/kayıp oranları aşağı yukarı aynı olup (kordosentez için 1/100) 1/200-300 civarındadır. Bu işlemler içinde rutin şartlarda en kısa sürede sonuç kordosentezden elde edilmektedir. Bununla birlikte 19-20. gebelik haftasından önce bu uygulamayı yapmak mümkün değildir. Amniyosentez ise bebeğin içinde bulunduğu sudaki hücrelerin yetersizliği sebebi ile 16. gebelik haftasından önce uygulanamamaktadır. Hamileliğin en erken döneminde bebeğe ait kromozomal problemleri öğrenebileceğimiz yöntem CVS olup, sonuca bağlı olarak da erken müdahaleye imkan tanımaktadır.

Bebeğimde var olabilecek kromozomal düzensizlikleri ve/veya zeka özrünü en iyi hangi test ile anlayabilirim

Bu sorunun cevabı günümüz şartlarında ikili kombine test olmalıdır. Bebeğin ölçülen ense kalınlığı (NT) ve de anne kanında HCG, PAPP-A’nın bakılması ile birlikte ikili test yapılmış olur. Bu testin sonucu ile doğabilecek 100 mongol (Down) bebekten yaklaşık 90 tanesi risk artışı grubunda belirlenecektir. Dolayısı ile bir tarama testi olarak tüm yaş gruplarına uygulanan ikili test günümüzde en güvenilir test olarak durmaktadır.

Ense kalınlığı (NT) ölçümü nasıl olmalıdır?

Bu ölçüm birtakım özelliklere sahip ultrasonografi cihazı eşliğinde bebeğin aşağıda görüldüğü gibi ense kalınlığının ölçülmesi ile yapılmalıdır. Bu ölçüm milimetrik ölçümleri içerdiği için en ufak ölçüm hatası yanlış sonuçlara yol açabilecektir.

Erken gebelikte ense kalınlığı  Aynı bebeğin ultrason görüntüsü

İkili test sonucunu etkileyen en önemli faktör nedir?

İkili test değerlendirilirken; anne yaşı, bebeğin burun kemiği, anne kanından bakılan HCG ve PAPP-A ve de bebeğin boyu değerlendirmeye alınmaktadır. Bu parametrelerden testin sonucunu etkileyen en önemli etken ense kalınlığı (NT) ölçümüdür. Dolayısı ile bu ölçümün bebeğin sadece kafa ve göğsünü göreceğimiz plana büyüterek ölçmek sonuca yönelik hataları önleyecektir.

İkili test yaptırırsam, üçlü testte yaptırmalı mıyım?

Eğer gebeliğin 11-13. haftaları arasında ikili kombine test yaptırdıysanız, kromozomal düzensizlikleri tespit edebilmek adına bugünkü bilgiler ışığında başka bir tarama testi (üçlü, dörtlü test dahil) yaptırmanıza gerek yoktur. Üçlü test Zeka özrü ile doğabilecek (Down sendromlu) bebeklerin %60’ı için bizi uyarmaktadır. Halbuki bu tespit edebilme oranı ikili test için %90'dır. Dolayısı ile ikili test gibi yüksek oranda tespit edebilme gücüne sahip testi yaptıktan sonra başka bir teste ihtiyaç kalmayacaktır. Bu gibi testlerin ard arda uygulanması kromozom anomalilerini tespit etmede bir miktar faydalı olsa da gereksiz yere iğneyle müdahale ve buna bağlı düşük sayısını da arttıracağı için önerilmemektedir.

Anne karnında en sık rastlanılan sakatlıklar ve kromozomal düzensizlikler nelerdir?

Doğum sonrası dönemde ve anne karnındaki bebeklerde en sık rastalanılan yapısal sakatlık kalp sakatlıkları olup yaklaşık olarak 1000 (bin) tane yenidoğanın 8 tanesinde izlenir. Kromozomal düzensizliklerden ise en sık izleneni Down sendromu olup, ortalama tüm yaş grupları içinde (mongol bebek) 800 doğumda bir izlenir.

Fetal Ekokardiyografi nedir, zararlı etkisi var mıdır?

Gelişmiş ve uygun bir ultrasonografi cihazı eşliğinde, anne karnındaki bebeğin kalbinin kalp sakatlıkları yönünden değerlendirilmesidir. Ultrasonografinin ve bebeğe ait kalbin incelenmesinin hiçbir bir zararı yoktur.

Fetal Ekokardiyografi kimlere yapılmalı?

Sıklıkla, risk altındaki gebeliklere (daha önce kalp anomalili bebek doğurmak, ailede doğumsal kalp anomalisi öyküsü bulunması, hamilelikte zararlı ilaç kullanımı vs.) tavsiye edilmekle beraber, her anne adayı da yaptırabilir.
İnsüline bağlı diyabeti bulunan, ailede kalp sakatlığı öyküsünün bulunması, daha önce kalp sakatlığı olan bebek doğurmuş olmak, bağışıklık sistemini etkileyen hastalığa (SLE, Sjögren vs) sahip olmak, gebelikte özellikle ilk üç ay içinde zararlı olabilecek ilaç kullanmış olmak gibi risk faktörleri sayılabilir. Bu konuda hekiminiz ile konuşmanız yerinde olacaktır.
Unutulmaması gereken en önemli bilgi kalp sakatlığı ile doğan bebeklerin %80-90’nın hiçbir risk faktörü taşımayan ebeveynlerden meydana geldiğidir.

Fetal Ekokardiyografi ne zaman yapılmalı?

Gebeliğin 13-14. haftasından itibaren mümkün olmakla beraber, gebelik haftası ilerledikçe kalp sakatlığını tespit edebilme şansımız kalbin bebekle beraber büyümesi ve de görüntü kalitesinin artması ile yükselmektedir.
Gebeliğin 16. haftasında kalp yaklaşık 1 cm’dir. Bununla birlikte, kalp anomalili bebek doğurma açısından riskli bir hastaysanız (hekiminiz belirleyecektir), gebeliğin erken döneminde 14. haftada erken fetal ekokardiyografiye girmeniz önerilmektedir. Herhangi bir risk faktörü içermiyorsanız, gebeliğinizin 21-22. haftaları arasında bu uygulamayı yaptırmanız önerilmektedir.

Hamileliğim sırasında hangi haftalarda ultrasonografiye girmeliyim?

Gebeliğinizin dış gebelik olmadığı ve bebeğin rahim içine yerleştiği ultrasonografi ile gözlendikten sonra, gebeliğin 11-13. haftaları arasında ense kalınlığı ölçümü ve anne kanından PAPP-A, HCG baktırarak ikili test yaptırmalısınız. Bu haftada ayrıca bebekte var olabilecek bazı sakatlıklar (el ve ayaklarda eksiklik, kafa kemiğinin oluşup oluşmadığı) tespit edilebilir. Ek olarak ense kalınlığı artmış bebeklerde kalp sakatlığı riski de artacağı için bu haftadaki ultrasonografi oldukça önemlidir.
Bu ultrasonografiden sonra gebeliğin 17-18. haftaları arasında erken anomali taraması için ileri düzey ultrasonogafi ile değerlendirme önerilmektedir. Her ne kadar kafa içinde bazı yapılar bu haftada oluşmamış ise de bebekte olabilecek tüm sakatlıkların %90’nı bu haftada tespit edilebilir.
İleri düzey ultrasonografiyi takiben, 8/1000’de görülme sıklığı nedeni ile tüm anne adaylarına 21-22. gebelik haftası civarinda fetal ekokardiyografi (kalp ekosu) yaptırması önerilir.
Bu gebelik haftasından sonra hekiminizin öngöreceği aralıklar ile doğuma kadar bebeğin büyüme ve gelişmesi takip edilir.