www.ultragebelik.com

GENEL BİLGİLER

1. Gebelikte nelere dikkat edilmeli?

Sigara ve bağımlılık yapıcı maddeler kullanmayın. Gebeliğinde sigara içen anne adaylarının bebeklerinin doğum kilosunun, sigara içmeyenlere göre daha düşük olduğu ve de erken su kesesi açılma şanslarının daha fazla olduğu gözlenmiştir.

Gebelikten önce yaptığınız aktivitelere devam etmenizde gebeliğin belli dönemine kadar mahsur yoktur. Örneğin hamilelik öncesi düzenli tenis oynayan birisi iseniz, aynı tempoda olmak kaydı ile ilk üç ayda oynamanızda mahsur yoktur. Sanılanın aksine, gebelikte aktiviteleri kısıtlamanın gebeliğin devamına yönelik bir katkısı olmadığı tıbbi (medikal) kitaplarda yazmakta olup bilimsel olarakta kanıtlanmamıştır. Sadece erken doğum tehditi gibi şikayetleriniz var ise bu durumda istirahat faydalıdır.

Gebenin sürekli oturarak ya da sürekli ayakta durarak iş yapması bacaklardaki kan dolaşımını bozabileceğinden tavsiye edilmemektedir. Sürekli oturarak çalışması gereken gebeler, aralıklarla ayağa kalkarak dolaşmalıdırlar.

Bol ve rahat giysileri seçiniz.

Yüzük ve bilezik gibi takılar takmayınız. Gebelik ilerledikçe ödeme bağlı olarak takıların çıkarılamaması söz konusu olabilecektir.

Bilinmeyen röntgen ışınlarından sakının. Bununla birlikte gebelikte gerekirse akciğer gibi filmlerin çekilmesinde de mahsur yoktur. Bu çekimler sırasında verilen ışın dozlarının anne karnındaki bebeğe kötü etkisinin olmadığı gösterilmiştir.

Her türlü canlı aşıdan sakınınız. Gerekli durumlarda tetanoz aşısı yaptırılabilir.

Düşük riski yok ise son aya kadar cinsi ilişkide bulunmakta sakınca yoktur.

Beslenme biçimi olarak sık aralıklar ile az porsiyonlar alınız. Lifli besinleri tercih edin.

Haftada bir deniz balığı tüketmeye özen gösterin.

2. Gebelik sırasında kaç kilo alınmalıdır?

Normalde gebelikte ortalama 11-15 kg arasında kilo artışı olur. İlk üç ayda 1-3 kg ve daha sonraki aylarda doğuma kadar en çok 10-11 kg daha alınması en uygundur. Gebelikte annenin kilo alma sınırı, gebelik öncesi kilosu ile ilgilidir. Zayıf bir anne, 18 kg alabileceği gibi, şişman olan bir anne sadece toplam 6 kg aldığı halde sağlıklı bir bebek doğurabilir.

3. Gebelikte vitamin almalı mıyım?

Gebelikte dışardan alınması gereken en önemli mineral Demirdir. Annenin vücudunda sıvı artışından dolayı tüm gebelerde özellikle gebeliğin 5. ayından sonra anemi (kansızlık) oluşur. Dolayısı ile gebelik başında kansızlığınız yok ise demir takviyesine gebeliğin 5. ayında başlamanız ve doğumdan sonraki bir aylık döneme kadar kullanmanız uygun olacaktır. Gebelik esnasında 5. aydan daha önce kullanacağınız bu destek mide-bağırsak (bulantı) şikayetlerine yol açabilecektir.

4. Anne kanında bebek ne zaman hareket etmeye başlar?

İlk gebeliği yaşayan anne adayları bebeğin hareketlerini gebeliğin 19- 20. haftasında (4,5 - 5.ay) hissetmeye başlarlar. Sonraki gebeliklerde bundan iki hafta daha önce hissedilir (18.hafta). Bebek rahim içinde uyku ve uyanıklık dönemleri geçirir, bu sebeple sürekli hareket halinde olması beklenemez. Ayrıca tüm hareketlerin anne tarafından algılanması da mümkün değildir. Eğer son 48-72 saat içinde hiçbir bebek hareketi hissetmez iseniz doktorunuzla görüşmeniz uygun olacaktır.

5. Kan uyuşmazlığımız var ne yapmalıyız?

Toplumda kan uyuşmazlığı görülme sıklığı %15’tir. Dolayısı ile çok az görülen bir durum değildir. Eğer anne kan grubundan bağımsız olarak Rh (-) ve baba da kan grubundan bağımsız Rh (+) ise kan uyuşmazlığı var denir. Bununla birlikte hemen hemen her zaman ilk gebelik sırasında bir problem olmaz. İlk bebeğinizin doğumunu takiben bebeğinizin kan grubu Rh (+) ise bebekle anne arasında kan uyuşmazlığı var denir ve gerekli testler sonrası Anti-D isimli ilaç bir sonraki gebelikte koruyucu olması için uygulanır.

İlk gebeliğiniz sırasında, hem bebeğin kan grubunun bilinmemesi hem de Anti-D uygulanmasına bağlı immünizasyon gelişeceği için gebelik boyunca (28. hafta veya daha sonra) koruyucu amaçlı bu uygulamanın yapılması günümüzde önerilmemektedir.

6. Akraba evliliğinin riski var mıdır?

Akraba evliilklerine bağlı doğumlarda yapısal defektlerin (sakatlıkların) görülme sıklığının arttığı bir gerçektir. Bu tip gebeliklere sahip anne adaylarının ileri düzey ultrasonografiyle değerlendirilmesi önerilmektedir.

7. TORCH enfeksiyonları ne demektir?

TORCH
Hamilelik sırasında bebeğe geçip sakatlıklara yol açan mikroplar için kullanılan bir kısaltmadır.

Toksoplazmozisi temsil eder. Sıklılkla çiğ etle ilgili olan ürünlerden bulaşır. Hamile adayları ve özellikle gebeliğin ilk üç ayında olan ve daha önce Toksoplazmozis enfeksiyonu ile karşılaşmamış hastalar kedi ve köpek ile oynamamalı (kedi ve köpek dışkısı bu mikrobu taşıyabilir).

Sakatlığa neden olabilecek mikropları temsil eder. Bunlar arasında kabakulak, çocuk felci, su çiçeği, bel soğukluğu ve kızıl hastalığına yol açan mikroplar vardır.

Kızamıkçık demektir. Bu hastalık hamilelik sırasında büyük tehlike oluşturur. İlk iki ayda bu mikrobun anneye bulaşması %60 oranında sakatlığa (kalpte, beyinde, gözde) veya düşüğe neden olur. Önlem olarak hamilelik öncesi kanda bu mikrobun geçirilip geçirilmediğini gösteren teste bakılmalı, geçirilmemişse mutlaka aşısı yaptırılmalıdır.

Sitomegalovirus denen bir mikrobu temsil eder. Anne adayına bulaşsa bile bebeğe bulaşma oranı yüksek değildir. Bebeğe bulaşsa dahi zarar verme olasılığı oldukça düşüktür.

Herpes Simpleks tip 2 mikrobunu temsil eder. Annenin doğum kanalında mevcut olduğu takdirde doğum sırasında bebeğe bulaşabilir.

8. Bebeğin cinsiyetini ne zaman öğrenebiliriz?

Anne karnındaki bebeğin cinsiyeti ultrasonografide görünür hale gelmesi 12-13. haftayı bulur. Bununla birlikte bu haftalarda %100 güvenirlikle doğru cinsiyeti söylemek mümkün değildir. 16-20. gebelik haftaları arasında %99 doğruluk payı ile doğru cinsiyet tayini yapılabilir.

9. Ultrason cihazının bebeğe zararlı bir etkisi var mıdır?

Ultrasonografi cihazları ses dalgaları ile çalışmakta olup anne karnındaki bebeğe herhangi bir zararı yoktur. Bununla birlikte gebeliğin ilk üç ayında, özellikle 1.5 - 2. aylar arası bebeğin kalp sesini dinlemek amaçlı Pulse Doppler kullanılması (kullanım süresi, TI, MI değerlerine bağlı olarak) bebeğin kalbine zarar verebilir. Bu haftalarda ses ile değilde kalp atımlarının gözle görülmesi yeterli olacaktır.

10. Doppler nedir kimlere uygulanmalı?

Doppler genel anlamda ultrasonografi altında incelenen damar yatağının kan akımının bir dirençle karşı karşıya olup olmadığını belirleyen bir testtir. Kalbin atım ve dolum fazında incelenen damar yatağındaki basınçlar karşılaştırarak direnç belirlenir. Damarın inceleme esnasında ekranda oluşturduğu dalga görüntüsü de damar yatağının önündeki direnç hakkında bilgi verir. Obstetrik (gebelikle ilgili) uygulamalarda anneden bebeğe kan götüren utero-plasental üniteyi değerlendirebileceği gibi, bebeğin kordon kan akımı konusunda da bilgi verir. Ek olarak bebeğe ait beyindeki damarlar (MCA) ve karaciğer içinden geçen damarlar da (DV) incelenebilir. Tüm bu incelemeler anne karnındaki bebeğin sıkıntıda olup olmadığını belirlemeye yönelik testlerdir. Günümüzde bebeğin sıkıntıda olup olmadığını en fazla duyarlılıkla belirleyen ve de değerlendiren incelemedir. Rutin olarak tüm gebelere yapılması gerekmez. Eğer gebelikte bebeğe ait büyüme gelişmede problem var ise o zaman Doppler değerlendirilmesi yapılmalıdır. Bu değerlendirmeyi bu konuda uzman bir Kadın Doğum hekimi yapmalı ve gerekirse doğum kararını verebilmelidir.

11. Üç ve 4 boyutlu ultrasonografinin faydası var mıdır?

Normal ultrasonografi sırasında kullandığımız 2 boyutlu inceleme olup ileri düzey inceleme sırasında da bu kullanılır. Üç veya 4 boyutlu ultrasonografinin bebeğin dış görüntüsünü ekrana getirmesinden fazla bir katkısı yoktur. Bu ailenin algılamasını arttırdığı ve güzel bir görsellik sağladığı için tüm her şeyi gösteriyor imajı yaratabilmektedir. Lakin, 2 boyutlu ultrasonografinin sağladığı yararları sağlamamaktadır.

12. Çoğul gebeliğin bir riski var mıdır?

Her şeyden önce çoğul gebelik demek yüksek riskli gebelik demektir. Anne karnındaki bebek sayısına ve de bebekleri saran zarların ortak olup olmamasına göre bu durum önem arz etmektedir. Bu sebeple gebeliğin, 6-16. haftaları arasında mümkünse ense kalınlığı (NT) ölçümünün yapıldığı dönemde bu ayrımın yapılmasıdır. Çoğul gebeliklerde kromozomal anomalilerin taramasına yönelik kan testi (ikili, üçlü, dörtlü) yapılamayacağı için bebeklerin NT ölçümü, ilerleyen haftalarda yapılacak olan ileri düzey ultrasonografi ve fetal ekokardiyografi yapılması çok önemlidir. Dolayısı ile 17-18. gebelik haftasında ileri düzey bir ultrasonografi ile olası sakatlıklara ve kromozom anomalisi belirteçlerine yönelik ultrasonografi yapılmalıdır. Takiben 21-22. haftada fetal ekokardiyografi düzenlenmelidir. Çoğul gebeliklerde yapısal anomalilerin (sakatlıkların) tekil gebeliklere göre 2 kat daha fazla (özellikle tek yumurta ikizlerinde) görüldüğü de unutulmamalıdır.Bir diğer sorunda çoğul gebeliklerde erken doğumdur. Bu durum üçüz ve üstü gebeliklerde oldukça fazladır. Dolayısı ile üçüz ve üstü gebeliklerde uygun bebeğin seçilerek (sakat veya ense kalınlığı fazla olan) anne karnında sonlandırılması (fetal redüksiyon) önerilmektedir.

13. Gebelikte ilaç ve aşı kullanımı nasıl olmalıdır?

Annenin aldığı bir ilacın bebeği etkilemesi için plasentadan (bebeğin eşi) geçmesi gerekir. Büyük moleküllü ilaçlar dışında hemen hemen her ilaç plasentadan belirli ölçüde geçer.
Amerikan Gıda ve ilaç Komisyonu (FDA) gebelikte ilaç kullanımına ilişkin 5 kategori saptamıştır.

A
İnsanlarda yapılan çalışmalarda kullanılan ilacın bebeğe bir zarar vermediği saptanmıştır.

B
Hayvanlarda yapılan çalışmalarda bebeğe risk yoktur ancak insanlarda çalışma yapılmamıştır, veya hayvanlarda olumsuz etki saptanırken insanlarda yapılan çalışmalarda risk bulunmamıştır.

C
Hayvan deneylerinde olumsuz etki saptanmıştır ancak insanlarda deney yapılmamıştır.

D
İnsanlarda bebeğe olumsuz etki riski vardır ancak annenin yaşamını tehdit eden bazı durumlarda kontrollü olarak kullanılabilir.

X
Bebeğe risk son derece yüksektir. İlacın kullanımındaki risk yararından çok daha fazladır.

Bütün bu kategoriler kendi aralarında alt gruplara da ayrılırlar.

Son adet tarihinden itibaren 30. Gün ile 70. Gün arası organ teşekkülünün meydana geldiği dönem olup teratojen dönem olarak adlandırılır. Yani bu günler arasında bebekte meydana gelen olumsuz etkiler anomali (sakatlık) ile sonuçlanabilir. Çok acil bir durum dışında bu devrede ilaç kullanılmamalıdır.

30. günden önce alınan ilaçlarda ya hep ya hiç kuralı geçerlidir. Yani ilaç ya embriyoyu hiç etkilemez ya da bir düşüğe neden olur.

Gebelikte fark edilmeden ilaç kullanıldığında ya da ilaç kullanımı gerektiğinde mutlaka hekim ile temasa geçilmeli, ilacın içeriği saptandıktan sonra bu kategorilere göre sınıflanmış kitaplardan uygunluğu tespit edilmelidir.

14. Gebelikte folik asit kullanımı nasıl olmalıdır?

Gebeliğin ilk üç ayındaki maternal folik asit eksikliği fetal nöral tüp defektlerindeki (NTD) artmış riski beraberinde getirir. NTD sebepleri multifaktöriyelidir (çok sebepli). Dolayısı ile Folik asit kullansanız dahi NTD'li bir bebeğe sahip olabilirsiniz.

Daha önce NTD ile etkilenmiş bebek doğuran kadınlara bir sonraki gebeliklerinden en az 3 ay öncesinde başlamak ve gebeliğin ilk üç ayında kullanmak üzere 4mg/gün dozunda folik asit önerilmelidir. Asıl bu grupta Folik asit'in etkinliği yüksektir.
NTD’ne bağlı defektler gebeliğin ilk üç ayında oluşacağı için folik asit kullanımının mutlaka bu dönemde olması gerekir. İlk üç aydan sonra başlanacak kullanımın koruyuculuğu olmayacaktır.

Antikonvülzan (sara, psikiyatrik ilaçlar) alan kadınların ilacın kullanımına bağlı bebekte bazı sakatlıklara sebep olabilme ihtimali vardır. Bu tip hastaların gebeliğin belli döneminde ileri düzey bir ultrasonografi ile değerlendirilmesi ve de günlük folik asit alımını en az 1mg'a yükseltilmesi gerekmektedir.